अस्ट्रेलिया निवासी काठमाडौँका राजु मानन्धरको नेपाल भाषा संरक्षणमा सांगीतिक आरोह
नेपालआईजछत्र शंकर ।
अस्ट्रेलिया भित्र नेपाली जनको एउटा विशाल नेपाल छ । काँकडभित्तादेखि कर्णाली सम्मका नेपालीहरू कंगारुको देश अस्ट्रेलियामा छन् । यहाँ नेपालका सबै भाषा भाषीहरुको संस्कार र सभ्यता देख्न पाइन्छ । नेपाली कला र साँस्कृति अस्ट्रेलियाको पुरानो नेपाली समाजले जोगाइ राखेको छ । नेपालका हरेक चाड पर्वहरू यहाँ मनाइन्छ । अझ नेपालको प्राचीन इतिहास नेवारी संस्कृतिको प्रस्तुति बिना अस्ट्रेलियाका साँस्कृति कार्यक्रमहरू अधुरा साबित हुन्छ । त्यसैले नेवा: संस्कृतिको प्रवर्द्धन तथा संरक्षणका लागि गुठी अस्ट्रेलियामा सक्रिय छ ।
आफ्नो भाषा र संस्कृति जोगाउन सङ्गठित संस्था मात्र हैन व्यक्तिहरू सक्रिय छन् । जसको एक उदाहरणीय पात्र हुन्ने, नेपाल भाषालाई साहित्य र सङ्गीतको माध्यमबाट संरक्षणमा जुटेका अस्ट्रेलिया निवासी कामाडौंका राजु मानन्धर !
मानन्धरको साहित्य यात्रा
अस्ट्रेलिया आएको झन्डै दश वर्षपछि मानन्धरले ‘छन्त नापलाय सातकि’ भन्ने म्युजिक भिडियोका लागि छ वटा गीतहरू मातृ भाषा, नेपाल भाषामा लेखे ।
उनी भन्छन्, ‘ म नेपाल भाषा लगायत अङ्ग्रेजी र नेपाली भाषामा गीत कवितहरु लेख्दै आएको छु । अस्ट्रेलिया आइसकेपछि उनको लेखन झन् खारिँदै र निरन्तरता पाउँदै गयो ।
बिहान सबेर देखि राति अबेरसम्म अध्ययन अध्यापनमै बित्छ । तै पनि उनी आफ्नो भाषा संरक्षणमा थाकेका छैनन् । अस्ट्रेलियाको बढ्दो नेपाली समाजमा उनले मातृ भाषाको महत्त्वको अझ बुझे, त्यसैले आफ्ना कृतिहरू नेपाल भाषामै लेख्न सुरु गरे । अङ्ग्रेजी भाषामा दखल भएका मानन्धरले विभिन्न अङ्ग्रेजी पुस्तकहरूलाई पनि नेपाल भाषामा उल्था गरेर आफ्नो समुदाय सम्म पुर्याए । उनी भन्छन्, ‘मेरो साहित्य लेखन निरन्तर छ , ‘ म लेखन प्रति कहिल्यै पनि विचलित हुनु परेन ।’
ललित कला क्याम्पसका पूर्व प्रमुख समेत रहेका मानन्धर अस्ट्रेलियामा अध्यापन क्षेत्रमा सक्रिय छन् । उनको पढाइ र लेखाई प्रतिको मोह हेर्ने हो भने लोभलाग्दो छ ।
हामी जब प्रवासमा हुन्छौ, हाम्रो मातृभाषाको सौन्दर्य हामी अझ बढी महसुस गर्दछौ उनले भने, ‘ यही परिवेशमा प्रवासमा पनि आफ्नो मातृभाषालाई जगेर्ना र संवर्द्धन गर्न नेपाल भाषाको विकास र विस्तारको लागि अस्ट्रेलियामा नेपाल भाषा नेवा: साहित्य र संस्कृतिको संरक्षण र उत्थान गर्न गठित गुठी अस्ट्रेलिया र नेपाल भाषाको पहिलो पाठशाला योमरी नेपाल भाषा सायङ्चुअरि सँग विभिन्न भूमिकामा रही काम गर्दै आएको छु ।’
पछिल्लो समय मानन्धरले लेखेको ‘छन्त नापलाय सातकि’ ( तिमीलाई भेट्ना साथ) भन्ने गीत सामाजिक सञ्जालमा निकै चर्चामा छ । उक्त सङ्गीत संयोजक जुगल डङ्गोलले गरेका छन् । मानन्धरले भन्छन् , ‘ यो गीत गीतहरूबाट पाएको प्रेरणादायी र सकारात्मक प्रतिक्रियाहरूबाट हौसिएर सबै गीतहरूलाई म्युजिक भिडियो बनाएर दुई महिना अघि कठमाडौंमा एक विशेष कार्यक्रमका बिच जनकवि दुर्गालाल श्रेष्ठले सार्वजनिक गर्नुभएको थियो ।
यो एल्बमले अत्यन्त उत्साहजनक मिडिया कभरेज पाउनुका साथै नेपाल भाषा प्रेमी श्रोता र दर्शकलाई धेरै मन पराइदिनुभएको छ ।’ अङ्ग्रेजी सब टाई टिल भएको कारणले अन्य भासाभासीहरूका दर्शकहरूले पनि म्युजिक भिडियो मन पराउनु भएको छ । यो म्युजिक भिडियो गणेश देवी फाउन्डेसनले बनाएको हो मानन्धरले भने ।
त्यति मात्र हैन , सज्जु मानन्धर र निशा देशार ‘खनागु जिं छन्त गन ?’ नेपाल भाषाको गीत पनि अहिले युट निकै चर्चामा छन । जुन गीतको रचनाकार पनि राजु मानन्धर नै हुन् । नेपाल भाषामा ‘खनागु जिं छन्त गन ?’ को अर्थ देखेको मैले तिमीलाई कहाँ ? भन्ने हुन्छ
। नेपाल भाषा कलाकारिता क्षेत्रका चर्चित कलाकार योगेन महर्जन र आराध्य लक्ष्मी खड्गीको अभिनय रहेको म्युजिक भिडियोलाई वरिष्ठ म्युजिक भिडियो डाइरेक्टर सुरोज महर्जनले निर्देशन गरेका छन् । भिडियोको लागि सोहन मानन्धरको छायाङ्कन र सम्पादन रहेको छ । म्युजिक भिडियोका कलाकारहरूलाई सनम कुमार श्रेष्ठ र पूजा शाहीले शृङ्गार गरेका हुन् । सङ्गीत संयोजन जुगल डङ्गोलको रहेको छ ।
भाषाका बिज्र मानन्धर !
अस्ट्रेलिया बसोबासकै सिलसिलामा सन २०१६/०१७ तिर उनले अस्ट्रेलिया बस्दै आएका प्रसिद्ध नेपाली साहित्यकार ‘केदार पोख्रेल द्वारा लिखित उपन्यास ‘चेप्टो भँगालो’ र ‘दलितको झुपडी’ लघु कथासंग्रह लाई अङ्ग्रेजी भाषामा अनुवाद गरे । जुन २०१७ मा विमोचन गरिएको थियो । उनी गीत मात्र लेख्दैनन् गीतमा सङ्गीत पनि भर्छन् । उनले अङ्ग्रेजी गीतहरूमा स्वर भरेका छन् ।
अङ्ग्रेजी साहित्यको विद्यार्थी भएकोले होला त्यस वेला अङ्ग्रेजी गीत कविताहरू कोर्ने गर्थै । उनले तिनीहरूलाई नेपाली र नेपाल भाषामा अनुवाद गरे । उनी भन्छन् , ‘ मेरो पहिलो कविता सङ्ग्रह ‘Harassment And Other Poems’ वि.सं २०४७ सालमा प्रकाशित भएको थियो ।’
