कहिल्यै नसोचेका गहिरा मानसिक विश्वास—जस्तै “म असफल छु”—हाम्रो जीवनभरि टाँसिएर बस्न सक्छन्। अष्ट्रेलियाको युनिभर्सिटी अफ द सनशाइन कोस्टमा गरिएको पछिल्लो अध्ययनले यस्ता सबाल्यकालका अनुभवबाट बनेका नकारात्मक स्किमाहरू (mental schemas) ले डिप्रेशन, आत्मग्लानी, र सामाजिक सम्बन्धमा असर पार्ने पुष्टि गरेको छ।

तर समाधान छ—स्किमा थेरापी (Schema Therapy)। यो एक मनोवैज्ञानिक उपचार पद्धति हो, जसले पुराना विश्वास प्रणालीलाई गहिरो तहबाट पुनः संरचना गर्न सहयोग गर्छ।

स्किमा थेरापी के हो?

सन् १९९० मा जेफ्री यङ्गद्वारा विकसित स्किमा थेरापी संज्ञानात्मक व्यवहारिक थेरापी (CBT) मा आधारित छ तर यो अझ गहिरो स्तरमा पुग्छ।

यसमार्फत “म असफल छु”, “म योग्य छैन”, “अरूलाई विश्वास गर्न सकिन्न” जस्ता विश्वासहरूको कारण र प्रभाव पहिचान गरिन्छ।

कसरी काम गर्छ?

• विगतका घटनालाई मनोचित्र (imagery) प्रयोग गरेर पुनः अनुभव गरिन्छ।
• “खाली कुर्सी” अभ्यास द्वारा आफ्नो भावनात्मक भागहरूसँग संवाद गरिन्छ।
• आत्म-नियन्त्रण, आत्म-सम्मान र सम्बन्धमा सीमाना बनाउने व्यवहारिक अभ्यास गरिन्छ।

थेरापीले प्रोक्रास्टिनेसन, आत्म-त्याग, दोस्रोको अपेक्षा पूरा गर्न जीवन बिताउने प्रवृत्ति जस्ता व्यवहारमा पनि सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्छ।

यदि तपाईंले पुरानो पीडा, आत्मग्लानी, वा आत्म-विश्वासको कमी महशुस गर्दै आउनुभएको छ भने, स्किमा थेरापी एउटा गहिरो र दीर्घकालीन उपचार विकल्प हुन सक्छ।

अष्ट्रेलियामा रहेका नेपाली समुदायका लागि स्थानिय जीपी वा स्किमा थेरापी प्रशिक्षित मनोचिकित्सकहरूमार्फत सेवा लिन सकिन्छ।

साना तर गहिरा विश्वास—“म योग्य छैन”, “म अरूभन्दा कमजोर छु”, “म कहिल्यै सफल हुन सक्दिन”—हामीलाई जीवनभरि थिचिरहन्छन्। तर स्किमा थेरापीले ती बिर्सन नसकिने घाउहरूलाई बुझेको जस्तो बुझेर निको पार्न सक्ने सम्भावना दिन्छ।

थेरापी सजिलो छैन, तर परिवर्तन सम्भव छ।